Blogs | De droom van Schalkhaar


01 / 04

De droom van Schalkhaar

door

Ontmoet Schalkhaar. Een dorp met 5.000 inwoners. Een deel van hen droomt van een sterk Schalkhaar. In deze droom staan dorpsgenoten voor elkaar klaar, spreken ze elkaar aan waar nodig en werken zij veelvuldig samen. Zij geloven in het nemen van eigen verantwoordelijkheid  in plaats van afhankelijk te blijven van de gemeente, zorgpartijen of andere formele instanties.

 

Het dorp staat aan de vooravond van een grote gespreksronde waarin 25 inwoners 100 dorpsgenoten interviewen. Dit is een eerste stap op weg naar de realisatie van hun droom. LiveBuild ondersteunt Schalkhaar hierbij met raad en daad. In deze blog vertelt Koen van Bremen, directeur van LiveBuild en werkzaam in zowel Kameroen als Nederland, over dit project en de parallellen met Kameroen.

 

schalkhaar

 

De overheid zorgt voor je

Schalkhaar is niet het enige dorp waar het gevoel overheerst dat de mensen steeds minder naar elkaar omkijken. De in de 20e eeuw rap toenemende welvaart leidde tot een individualisering in de samenleving. Mensen raakten steeds minder op elkaar aangewezen en “kochten” hun bestaanszekerheid. Gelijktijdig nam de overheid een steeds grotere rol in het publieke domein in. Als inwoner leunde je (ongemerkt) op een veelheid aan door de overheid gefinancierde diensten. De gemeente veegde je straat schoon, de welzijnsinstelling organiseerde bingo voor je opa en het verzorgingshuis droeg zorg voor je oma. De Rijksoverheid (dus wij met z’n allen) financierde. De verzorgingsstaat was geboren.

 

De overheid trekt zich terug

De bestaande informele netwerken, het elkaar aanspreken en het voor elkaar zorgen werden zo naar de randen van de samenleving gedrongen. Deze waren immers niet meer nodig. Althans tot voor kort: door een oplopende staatsschuld enerzijds en een veranderend perspectief op de samenleving anderzijds bouwt de overheid in rap tempo de verzorgingsstaat weer af. Geleidelijk worden rechten ingeruild voor plichten.

 

Vanaf de jaren tachtig werd eerst marktwerking geïntroduceerd om zodoende paal en perk te stellen aan de financiële uitgaven van de publieke dienstverlening (zorg, spoorwegen, post, etc.). De laatste jaren is daar het idee van decentralisatie aan toegevoegd, met name op gebied van zorg en welzijn. De achterliggende gedachte hierbij is dat een gemeente dichter bij haar burgers staat en daardoor beter (lees: goedkoper) kan inschatten wat er nodig is aan ondersteuning. De Rijksoverheid kiepert een heel stel verantwoordelijkheden over de schutting, maar geeft de gemeenten tegelijkertijd minder geld om deze taken uit te voeren.

 

 

De burgers (wij) krijgen ruimte

Als de overheid minder kan of wil doen in het publieke domein, wie wil of kan dat dan wel? In Kameroen zien we dat de overheid op veel terreinen nauwelijks aanwezig is. Daar ondersteunen we met LiveBuild dorpen om het zelf te organiseren: hun eigen watersysteem managen, hun eigen school bouwen en hun eigen ‘farm-to-market’ wegen aanleggen. Zo ontstaan groepen burgers die zich verenigen en zelf hun publieke voorzieningen opbouwen en beheren.

 

In Nederland was dit tot voor kort ondenkbaar. Daar was de overheid simpelweg te alomvattend voor aanwezig. De terugtrekkende beweging die de overheid nu maakt, creëert echter een geheel nieuw speelveld. In sommige dorpen, buurten en wijken wachten de inwoners de zetten van de gemeente niet af. Zij pakken de handschoen op om te verkennen hoe ze zelf een actieve gemeenschap kunnen worden. Soms leidt dit tot heel concrete resultaten, waarvan de zorgcoöperatie in Hoogeloon de bekendste is.

 

Mindset als belangrijkste uitdaging

In Kameroen bestaat geen verzorgingsstaat met vangnetten en een overheid die voldoende zorg draagt voor de publieke zaak. Iedere ontwikkeling in een dorp wordt daarom met luid gejuich begroet. Er heerst in Kameroen echter ook veel wantrouwen ten opzichte van alles wat georganiseerd en geïnstitutionaliseerd is. Dit kom omdat ontwikkelingsinitiatieven en de overheid te vaak verwachtingen hebben geschapen die ze niet waarmaakten. Hierdoor zijn hele dorpen gedesillusioneerd en teleurgesteld achtergebleven*. In Nederland daarentegen ervaren burgers allerlei bestaande rechten en verworvenheden, als overblijfselen van de afgebrokkelde verzorgingsstaat. De uitdaging ligt hier in het veranderen van deze “mindset” en het mobiliseren van mensen om met elkaar aan de slag te gaan en daarmee niet langer te leunen op de overheid.

 

mindset

 

Terug naar Schalkhaar – Honderd interviews als startpunt

De vraag is hoe de inwoners van Schalkhaar deze omslag in het denken kunnen maken om zo hun droom te realiseren. We hebben op dit moment meer vragen dan antwoorden en willen niet te snel tot een oplossing komen. Is het nodig om net als in Hoogeloon ook in Schalkhaar een coöperatie op te richten? Brengt een website waarop bewoners elkaar weten te vinden meerwaarde?

 

De eerste stap is het verkennen van de mindset in het dorp: staan de inwoners open voor deze droom en willen ze daadwerkelijk de handschoen met elkaar oppakken? Ook willen we de oorzaken achterhalen van wanneer samenwerking goed gaat of juist niet tot stand komt. Daarom starten we in Schalkhaar met een uitgebreide consultatieronde. Door honderd dorpsbewoners, op grond van hun kennis en ervaring geselecteerd, te interviewen halen we alle kennis, wijsheid en emotie uit het dorp op. Met deze waardevolle informatie maakt het projectteam vervolgens een analyse die richting geeft aan de verdere stappen richting de droom van een sterk Schalkhaar. Wordt vervolgd dus!

 

NB. Benieuwd naar deze aanpak en wil je zelf ook verschil maken? In de training “beleidsmaker van de toekomst” komen belangrijke basisbeginselen aan de orde.

 

* Zie hiervoor bijvoorbeeld: Bremen van, K., & Loenen van , D. (2013). Waarom Waterprojecten falen. 

 

 


comment